Visitor No. 1068615
Germany/Europe: Gurvinder Singh Kohli Germany Tel:0157-85536906, Office: 06190-9744438, E-Mail: jagimanukhta@yahoo.de
Punjab: Parmjit Singh, E-Mail: sonysonssadiq834@gmail.com
     


















PHOTO ALBUMS


DATE WISE SEARCH     
ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚੋਲਾ ਚਡ਼੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਮੌਤ
() -Sat 25 Oct 2014 12:54:24 +000024276
½ ਟਾਂਡਾ ਉਡ਼ਮੁਡ਼, (ਕੁਲਦੀਸ਼, ਮੋਮੀ)-ਬਲਾਕ ਟਾਂਡਾ ਦੇ ਕਸਬਾ ਮਿਆਣੀ ਵਿਖੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚੋਲਾ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ F@ ਫੁੱਟ ਉੱਪਰੋਂ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਦਰਦਨਾਕ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾਡ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚੋਲਾ ਬਦਲਣ ਲਈ ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਵਾਸੀ ਵਾਰਡ ਨੰਬਰ A ਮਿਆਣੀ F@ ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਪਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਟਰਾਲੀ ਦੀ ਤਾਰ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿੱਲਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਭਾਈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਸਵਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਗਡ਼੍ਹੀਆ ਆਦਿ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਬਲਜਿੰਦਰ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਟਾਂਡਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਰੈਫ਼ਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਭਾਈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਬਾਬਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾਡ਼ੇ Òਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚੋਲੇ ਬਦਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ I ਵਜੇ ਬਲਜਿੰਦਰ ਇਹ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾਡ਼ੇ Òਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਾਰ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਜੰਗਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਉਪਰ ਚਡ਼੍ਹ ਗਿਆ ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਤਾਰ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਇਕਦਮ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਆਈਲੈੱਟਸ ਕਰਕੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਕੋਰਸ ਕਰਕੇ ਪਰਤੇ ਬਲਜਿੰਦਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦੋ ਸਾਲਾ ਪੁੱਤਰੀ ਜੁਝਾਰ ਕੌਰ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵਿਛੋਡ਼ਾ ਦੇ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਜੀਜਾ ਰਵੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਭਾਗੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਸਮੂਹ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਮਿਆਣੀ ਪੁੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਸਰਪੰਚ ਗੋਲਡੀ ਮੁਲਤਾਨੀ, ਬੀਬੀ ਮਾਨ ਕੌਰ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਲਾਕ ਸੰਮਤੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਚ, ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ, ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਵਿਧਾਇਕ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਗਿਲਜੀਆਂ, ਚੌਧਰੀ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮਿਆਣੀ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ, ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲੱਖੀ ਗਿਲਜੀਆਂ, ਸਮੂਹ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
() -Sat 25 Oct 2014 12:52:34 +000024275
ਗੁਰਦੁਆਰਾ (ਤਵਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ) ਡਾਕਟਰ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ
() -Sat 25 Oct 2014 12:40:30 +000024274
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੋ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ: ‘ਗੁਰੂ’ ਤੇ ‘ਦੁਆਰਾ’ (ਦਰਵਾਜ਼ਾ)। ¢ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ‘ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ’ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਜਾਂ ਇੰਞ ਆਖ ਲਓ ਕਿ ਜਿਸ ਦਰ ’ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਜਾਈਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅਸੀਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਸਤੇ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।ਗੁਰਦੁਆਰਾ ‘ਗੁਰੂ ਦਾ ਘਰ’ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ-ਘਰ’ ਕਹਿਣਾ ਗ਼ਲਤ ਹੈ; ਇਹ ਕੋਈ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਸਿੱਖ ਵਾਸਤੇ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ (ਅਤੇ ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਰੱਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ) ਜਾਣ, ਗੁਰੂ ਵੱਲ ਟੁਰਨ ਦੀ, ਸਿੱਖੀ ਗਾਡੀ ਰਾਹ ਦੀ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਅਖ਼ੀਰ ਨਹੀਂ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਣਾ, ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਲੈਣਾ, ਲੰਗਰ ਛਕਣਾ, ਕੀਰਤਨ, ਕਥਾ, ਲੈਕਚਰ ਸੁਣਨਾ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਨ; ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ‘ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਇਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪਡ਼ਾਅ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਸਿੱਖੀ ਜਿਊਣਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਗੇਟ ਤਕ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕਈ ਸ਼ਖ਼ਸ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿਚੋਂ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਅਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕਰ ਕੇ, ਸਬਕ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਾ ਕੇ, ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਦ (ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ) ਹਾਸਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰਦੁਆਰੇ (ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ) ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਅਧੂਰਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਸਿੱਖੀ ਜਿਊਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਹੈ: ਕਈ ਲੋਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ‘ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ’ ਵੀ ਕਹਿ ਦੇਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰੱਬ (ਸਿਰਫ਼) ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵਸਦਾ; ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਜਗਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਉਹ ਘਟ-ਘਟ (ਯਾਨਿ ਹਰ ਇਕ ਦਿਲ) ਵਿਚ ਮੌਜੁਦ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਵਸੀ ਰਬ ਹਿਆਲੀਐ¢¢¢”।(ਸਫ਼ਾ ACGH)। ¢ਰੱਬ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਸਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ: “ਸਤਿਗੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਤਿ ਸਰੂਪੁ ਹੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਬਣੀਐ ॥” (ਸਫ਼ਾ C@D)।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਮਾਰਤ/ਅਦਾਰਾ/ਜਮਾਤ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ਼
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਫ਼ਜ਼, ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਵਾਸਤੇ, ਉੱਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਜਾਂ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਈ ਜਗਹ ਕੀਤੀ ਸੀ:
ਗੁਰੂ ਦੁਆਰੈ ਹੋਇ ਸੋਝੀ ਪਾਇਸੀ ॥(ਸਫ਼ਾ GC@)
ਗੁਰੂ ਦੁਆਰੈ ਆਖਿ ਸੁਣਾਏ ॥(ਸਫ਼ਾ IC@)
ਗੁਰੂ ਦੁਆਰੈ ਹਮਰਾ ਵੀਆਹੁ ਜਿ ਹੋਆ, ਜਾਂ ਸਹੁ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਜਾਨਿਆ॥ (ਸਫ਼ਾ CEA)
ਗੁਰੂ ਦੁਆਰੈ ਨਾਉ ਪਾਈਐ, ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਪਲੈ ਨ ਪਾਇ॥ (ਸਫ਼ਾ A@AE)
ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ:
ਗੁਰਦੁਆਰੈ ਸੋਈ ਬੂਝੈ, ਜਿਸ ਨੋ ਆਪਿ ਬੁਝਾਏ॥(ਸਫ਼ਾ ABCD)
ਗੁਰੂਦੁਆਰੈ ਲਾਇ ਭਾਵਨੀ, ਇਕਨਾ ਦਸਵਾ ਦੁਆਰੁ ਦਿਖਾਇਆ॥ (ਸਫ਼ਾ IBB)
ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
ਗੁਰਦੁਆਰੈ ਹੋਇ ਕੈ, ਸਾਹਿਬੁ ਸੰਮਾਲੇਹੁ ॥ (ਸਫ਼ਾ EED)
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਵਰਤਿਆ ਸੀ
ਗੁਰਦੁਆਰੈ ਹਰਿ ਕੀਰਤਨੁ ਸੁਣੀਐ॥ (ਸਫ਼ਾ A@GE)
ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ‘ਗੁਰਦੁਆਰਾ’ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਤ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੇਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ ਵਾਸਤੇ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ, ਲਫ਼ਜ਼ ਧਰਮਸਾਲ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੀ BGਵੀਂ ਪਉਡ਼ੀ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:
ਘਰਿ ਘਰਿ ਅੰਦਰਿ ਧਰਮਸਾਲ, ਹੋਵੇ ਕੀਰਤਨੁ ਸਦਾ ਵਿਸੋਆ।
ਉਂਞ ‘ਧਰਮਸਾਲ’ ਲਫ਼ਜ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ (ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ) ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ‘ਧਰਮਸਾਲ’ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਪੰਜਵੇਂ - ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੇਲੇ (AEG@-AFCH ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ) ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਧਰਮਸਾਲ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਯਾਨਿ ਉਦੋਂ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਧਰਮਸਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਾਸਤੇ BB ਮੰਜੀਆਂ ਅਤੇ EB ਪੀਡ਼੍ਹੇ ਥਾਪੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ GD ਜਗਹ ਧਰਮਸਾਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਗਹ ’ਤੇ, ਸਿੱਖ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਵੇਲੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਵੇਲੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਵੇਲੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਵੇਲੇ ‘ਗੁਰੂ ਦਾ ਚੱਕ’ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮਸਾਲ ਵਜੋਂ ਕਾਇਮ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਜਗਹ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਲੰਗਰ ਚਲਦੇ ਸਨ, ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਕਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲਦਾ ਸੀ। ਦੇਖਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਚ ਧਰਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈਆਂ ਬਲਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਘਰ ਧਰਮਸਾਲਾ ਹੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖ-ਨਗਰ ‘ਗੁਰੂ ਦਾ ਚੱਕ’ ਵਸਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੋਵਰ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਬਣਾਇਆ। ਅਜੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਧਰਮਸਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਾਈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਘਰ (ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਹਿਲ) ਹੀ ਧਰਮਸਾਲ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। AF ਅਗਸਤ AF@D ਦੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇੱਥੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੋ, ਅਜੋਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਨੀਂਹ AF ਅਗਸਤ AF@D ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ‘‘ਗੁਰੂ ਦਾ ਚੱਕ’’ ਸ਼ਹਿਰ (ਹੁਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ‘‘ਗੁਰੂ ਦਾ ਚੱਕ’’ ਵਿਚ ਰਾਮਸਰ ਸਰੋਵਰ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘‘ਗੁਰੂ ਦਾ ਚੱਕ’’ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਇਆ, ਛੇਹਰਟਾ ਵਿਚ ਛੇ ਹਰਟਾਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਲਵਾਇਆ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ) ਵਸਾਇਆ, ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਥੇਹ ’ਤੇ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ (ਹੁਣ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ) ਵਸਾਇਆ।
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਵੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੀਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਚ ਬਾਉਲੀ ਬਣਵਾਈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਨਹਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਚੱਕ ਵਿਚ ਸਰੋਵਰ (ਸੰਤੋਖਸਰ) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਇਆ, ਖੂਹ ਲੁਆਏ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਚੱਕ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਸਰੋਵਰ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿਚ ਛੇਹਰਟਾ ਖੂਹ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਅਸਥਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ। ਆਪ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਬਾਉਲੀ ਬਣਵਾਈ;ਘੁੱਕੇਵਾਲੀ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਵਿਚ ਬਾਗ ਲਗਵਾਇਆ। ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਨੇ ਵੀ ਕਈ ਖੂਹ ਲਗਵਾਏ; ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਡਰੌਲੀ ਭਾਈ ਵਿਚ ਵੀ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਬਾਉਲੀ ਬਣਵਾਈ। ਸਤਵੇਂ ਤੇ ਅਠਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਨੇ ਵੀ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ’ਚ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ‘‘ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ’’ ਵਸਾਇਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ’ਚ ਵੀ ਗੁਰੂਸਰ (ਸਰੋਵਰ) ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ, ਧਮਤਾਨ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੀਂਦ) ਵਿਚ ਖੂਹ ਲਵਾਇਆ, ਬਣੀ ਬਦਰਪੁਰ ’ਚ ਖੂਹ ਲਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਾਮ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਥਡ਼੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ। ਘੁੱਕੇਵਾਲੀ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ‘‘ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਾਗ’’ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਿੱਤੀ। ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ, ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ, ਗਰੂ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਵਸਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ’ਚ ਬਾਉਲੀ ਬਣਵਾਈ, ਢਕੌਲੀ ’ਚ ਬਾਉਲੀ ਬਣਵਾਈ, ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਖੂਹ ਲਵਾਏ, ਛੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਣਵਾਏ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜਗਹ ਵੀ ਖੂਹ, ਬਾਉਲੀਆਂ, ਸਰੋਵਰ, ਨਗਰ ਵਗੈਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਨਗਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵਸਾਏ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਧਰਮਸਾਲਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਸਨ। ਹਰ ਜਗਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ, ਕਥਾ, ਦੀਵਾਨ ਤੇ ਲੰਗਰ ਚਲਦੇ ਸਨ।
ਦਸਮ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਵੇਲੇ ਤਕ ਲਫ਼ਜ਼ ਧਰਮਸਾਲ ਆਮ ਵਰਤਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤਾਰੀਖ਼ ਵਿਚ ਕਈ ਜਗਹ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਇਕ ਛੀਂਬੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਕਲਿਆਣਾ ਦੀ ਧਰਮਸਾਲਾ ਵਿਚ ਹੀ ਠਹਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਮੁਕੱਦਸ ਥਾਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਰੱਖਿਆ। ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵੇਲੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸੀਸ ਗੰਜ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੇਲੇ ਲਫ਼ਜ਼ ‘‘ਗੁਰਦੁਆਰਾ’’ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਸਿਰਫ ‘ਸੀਸ ਗੰਜ’ ਤੇ ‘ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ’ ਹੀ ਨਾਂ ਸਨ। ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਾਲੀ ਜਗਹ ’ਤੇ ਜੋ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਡੇਹਰਾ (ਦੇਹੁਰਾ) ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਗਹ ’ਤੇ ਥਡ਼੍ਹਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ‘‘ਥਡ਼੍ਹਾ ਸਾਹਿਬ’’ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਂ ‘‘ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ’’ ਵੀ ਅਕਸਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ ‘‘ਗੁਰਦੁਆਰਾ’’ ਲਫ਼ਜ਼ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗਡ਼੍ਹੀਆ ਨੇ AGHC-HD ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੀਸ ਗੰਜ, ਰਕਾਬ ਗੰਜ, ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਰੱਖੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਂ AHE@ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰਮਲੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਅਹਿਦ ਵਿਚ ‘ਡੇਰਾ’ ਤੇ ਨਿਰਮਲਿਆਂ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਹੇਠ ‘ਅਖਾਡ਼ਾ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। AIB@ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਨਿਰਮਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਤੇ ਅਖਾਡ਼ੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਖਰਿਆ ਲਏ।ਖ਼ੈਰ, ਹੁਣ ਹਰ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਜਗਹ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਆਪਣਾ ਦਰਬਾਰ ਲਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ (ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ, ਉਹ ਜਗਹ ਹੀ ਤਖ਼ਤ ਹੈ, ਕੋਈ ਇਮਾਰਤ ਤਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੇਲੇ ਤਖ਼ਤ ਸੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਇਕ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਰਬਾਰ ਲਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ‘ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਕੋਈ ਗੱਦੀ ਜਾਂ ਅਹੁਦਾ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਤਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ)। ¢ਜਦ ਗੁਰੀ ਜੀ ਉਥੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਗਹ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਤਖ਼ਤ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਕੋ ਜਿੰਨੀ ਅਹਮੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵਧੇਰੇ ਪਾਕਿ (ਪਵਿੱਤਰ) ਤੇ ਕੋਈ ਘੱਟ ਪਾਕਿ, ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ, ਕੋਈ ਪਹਿਲੋਂ ਕੋਈ ਪਿੱਛੋਂ ਨਹੀਂ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਪੱਖ
ਸਿੱਖਾਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਖ਼ਾਸ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ’ਚੋਂ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਵਾਸਤੇ (ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਾਂਙ) ਪੂਜਾ ਦੀ ਜਗਹ ਨਹੀਂ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਬੈਠਣਾ, ਪਾਠ ਸੁਣਨਾ, ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਕਥਾ ਸੁਣਨੀ ਸਿੱਖ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖ ਅਧੂਰਾ ਹੈ, ਬੌਣਾ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ, ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਧਰਮਸਾਲ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕੌਮੀ ਸੈਂਟਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਆ ਕੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਮਦਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੇਲੇ ਹਰ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਸਰਾਂ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਤੇ ਲੋਡ਼ਵੰਦ ਵਾਸਤੇ ਉਥੇ ਆਸਰਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀੈ।ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖੋਂ ਇਕ ਘਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਸੀ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਸੰਗਤ, ਪੰਗਤ, ਲੰਗਰ ਸਿੱਖ ਦੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇੱਥੋਂ ਨਿਮਰਤਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਹਉਮੈ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰੂਹਾਨੀਅਤ, ਸੇਵਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਕੌਮੀਅਤ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ, ਇਲਮੀ, ਭਾਈਚਾਰਕ, ਸਿਆਸੀ ਤੇ ਕੌਮੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਕੂਲ ਜਾਏ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਇੰਞ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਏ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖ ਅਧੂਰਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਚੀ ਸੰਗਤ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਵਾਸਤੇ ‘‘ਸੱਚਖੰਡ’’ ਹੈ; ਸੱਚੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਆਪ ਵਸਦਾ ਹੈ।ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਵਿਚ (ਪਰ ਸੱਚੀ& ਸੰਗਤ ਵਿਚ) ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਕਬੂਲ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਜਾਣਾ ਪਏਗਾ ਤੇ ਜਾਣਾ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਏਗਾ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ੁਦੀ ਨੂੰ ਭੁਲਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸੱਚੀ ਸੰਗਤ& ਕੀ ਹੈ? ਸੱਚੀ ਸੰਗਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਆਮ ਇਕੱਠ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਮਾਹੌਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਦੀ, ਖਸਮ ਦੀ, ਰੱਬ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਸਤਸੰਗਤਿ ਕੈਸੀ ਜਾਣੀਐ॥ ਜਿਥੈ ਏਕੋ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣੀਐ॥ (ਸਫ਼ਾ GB)
ਜੋ ਜਨ ਪਰਮਿਤਿ ਪਰਮਨੁ ਜਾਨਾ॥ ਬਾਤਨ ਹੀ ਬੈਕੁੰਠ ਸਮਾਨਾ॥ ਨਾ ਜਾਨਾ, ਬੈਕੁੰਠੁ ਕਹਾ ਹੀ॥ ਜਾਨੁ ਜਾਨੁ ਸਭਿ ਕਹਹਿ ਤਹਾ ਹੀ॥ ਕਹਨ ਕਹਾਵਨ ਨਹ ਪਤੀਅਈ ਹੈ॥ ਤਉ ਮਨੁ ਮਾਨੈ, ਜਾ ਤੇ ਹਉਮੈ ਜਈ ਹੈ॥ ਜਬ ਲਗੁ ਮਨਿ ਬੈਕੁੰਠ ਕੀ ਆਸ॥ ਤਬ ਲਗੁ ਹੋਇ ਨਹੀ ਚਰਨ ਨਿਵਾਸੁ॥ ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਇਹ ਕਹੀਐ ਕਾਹਿ॥ ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਬੈਕੁੰਠੈ ਆਹਿ॥ (ਸਫ਼ਾ CBE)
ਬੈਕੁੰਠ ਨਗਰੁ ਜਹਾ ਸੰਤ ਵਾਸਾ॥ ਪ੍ਰਭ ਚਰਣ ਕਮਲ ਰਿਦ ਮਾਹਿ ਨਿਵਾਸਾ॥(ਸਫ਼ਾ GDB)
ਮੁਕਤਿ ਭੁਗਤਿ ਜੁਗਤਿ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਜਿਸੁ ਤੂੰ ਆਪਿ ਕਰਾਇਹਿ॥
ਤਹਾ ਬੈਕੁੰਠੁ ਜਹ ਕੀਰਤਨੁ ਤੇਰਾ ਤੂੰ ਆਪੇ ਸਰਧਾ ਲਾਇਹਿ॥ (ਸਫ਼ਾ GDI)
ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਜਹ ਸਾਧ ਪਗ ਧਰਹਿ॥ ਤਹ ਬੈਕੁੰਠੁ ਜਹ ਨਾਮੁ ਉਚਰਹਿ॥ (ਸਫ਼ਾ HI@)
ਸਿੱਖ ਆਪ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਹ ਜਗਹ ਹੈ ਜਿਥੇ ਧਰਮ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜੀਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਵਾਸਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਮੁਮਕਿਨ ਹੋ ਸਕੇ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਹੋਰ ਸੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰੇ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਂਟਰ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਰੂਹਾਨੀ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਤੇ ਤਾਲੀਮੀ (ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ) ਮਰਕਜ਼ ਵੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ, ਉਹ ਆਪ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕਿਉਂ ਕਿ ਜੇ ਉਸ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਮੱਥਾ ਟਿਕਾਉਣ ਲਗ ਪਵੇਗਾ ਜਾਂ ਲੋਕ ਆਪ ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਲਗ ਪੈਣਗੇ। ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੁ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ; ਸਾਧ ਇਹੀ ਕੁਝ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦੁਆਰਾ, ਗੁਰੁ ਦਾ ਘਰ ਗਰਦਾਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਸੱਚੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੈ, ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਗਤ ਦਾ ਵਾਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬਲਕਿ ਬੰਦਾ ਸੱਚੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।।‘ਗੁਰਦੁਆਰੈ ਹਰਿ ਕੀਰਤਨੁ ਸੁਣੀਐ’ (ਸਫ਼ਾ A@GE); ਕੀਰਤਨ ਗੁਰੁ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਹੈ; ਬੰਦੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹਾਂ, ਸਿੱਖ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ, ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਵਿਚ ਵਸਾਉਣਾ ਹੈ। ‘ਘਰ ਘਰ ਅੰਦਰ ਧਰਮਸਾਲ’ ਦਾ ਮਾਅਨਾ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਦੇ ਘਰ (ਮਕਾਨ) ਵਿਚ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ (ਦਿਲ) ਵਿਚ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਪਰ ਬੰਦੇ ਦਾ ਦਿਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਣਾ; ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਂ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ/ ਪ੍ਰਦਖਣਾ
ਪਰਿਕਰਮਾ ‘ਪਰਿ’ ਅਤੇ ‘ਕਰਮ’ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ‘ਪਰਿ’ ਦਾ ਮਾਅਨਾ ਹੈ: ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ, ਇਰਦ ਗਿਰਦ, ਇਧਰ ਉਧਰ; ਅਤੇ ‘ਕਰਮ’ ਦਾ ਮਾਅਨਾ ਹੈ ਕੰਮ, ਕਾਰਜ, ਕਾਰਵਾਈ। ਪ੍ਰਕਰਮਾ/ ਪਰਕਰਮਾ/ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦਾ ਮਾਅਨਾ ਹੈ: ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜਾਣ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ; ਯਾਨਿ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਦੁਆਲੇ (ਇਕ ਜਾਂ ਵਧ) ਚੱਕਰ ਲਾਉਣਾ, ਚੁਤਰਫ਼ੇ ਫੇਰੀ ਦੇਣਾ, ਘੁੰਮਣਾ, ਗੇਡ਼ਾ ਦੇਣਾ। ਪ੍ਰਦਖਣਾ: ਪ੍ਰਦਖਣਾ ਦਾ ਮਾਅਨਾ ਹੈ: ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਣਾ (ਘੁੰਮਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵੀ/ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਵੇਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੋਵੇ)। ¢ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਦੁਆਲੇ ਇਕ, ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਲੇ ਡੇਢ, ਗਣੇਸ਼ ਦੁਆਲੇ C, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੁਆਲੇ D, ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ F, ਅੱਗ ਦੁਆਲੇ G ਚੱਕਰ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿਚ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ (AHBC) ਮਗਰੋਂ, ਜਦ ਨਿਰਮਲਿਆਂ (ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ‘ਪਰਿਕਰਮਾ’ ਵੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ‘ਮਰਿਆਦਾ’ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਵਾਸਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜਾ ਕੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਊਢੀ ਜਾਣ ਦਾ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। (ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਬੇਸਮਝ ਸਿੱਖ ਅੱਜ ਵੀ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ)। ¢ਇਹ ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ/ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਙ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੁਆਲੇ ਪਰਿਕਰਮਾ/ਪ੍ਰਦਖਣਾ ਦਾ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਕਰਨਾ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸਓਂ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ‘ਪ੍ਰਦਖਣਾ’ ਦੀ ਨਕਲ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਗਹ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਬੈਠ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਣ ਮਗਰੋਂ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ ਇਕ ÒਭਾਵਾਤਮਕÒ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ (ਭਾਵਾਤਮਕ ਕਾਰਵਾਈ ਹੀ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ); ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਾਕ/ਬਚਨ/ਸਿਖਿਆ ਮੰਨਣ ਵਾਸਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਪਰਕਰਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਗੇਡ਼ੇ ਦੇਣ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਕੌਣ ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?
ਅਜਿਹਾ ਅਸਥਾਨ, ਜਿਹਡ਼ਾ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦੁਆਰਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਥੋਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤਾਰੀ ਹੋਵੇ। ਉੱਥੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤਾਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੀਆਂ ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਵੇ। ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਕਰਨਗੇ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਦਸਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਾਹਰਾ ਮਿਸਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਈ ਸੀ। AF ਅਗਸਤ AF@D ਦੇ ਦਿਨ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ CA ਦਸੰਬਰ AFAB ਦੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਦਾ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਗੇ ਸਨ ਤਾਂ ਆਪ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਥਡ਼੍ਹੇ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਗਏ ਸਨ (ਸੇਵਾ ਸੌਂਪੀ ਸੀ ਕੋਈ ਅਖੌਤੀ ਜਥੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬਣਾ ਗਏ)। ਇੰਞ ਹੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਧਰਮਸਾਲਾ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਪਿੰਡ ਨਾਨੋਕੇ ਦੇ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਅਪ੍ਰੈਲ AFIH ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਵਾਸਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਈ ਭੂਪਤ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕੋਇਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦਰਾ, ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ। E-F ਦਸੰਬਰ AG@E ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਭਾਈ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਦਾਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਗਏ ਸਨ। ਇੰਞ ਹੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਨੰਦੇਡ਼) ਦੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਦਾਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਿਸਲਾਂ ਵੇਲੇ ਵੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਲੀਲ੍ਹ (ਸ਼ਹੀਦ) ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਸੀ। ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਲ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਮਿਸਲ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਵਕਤ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹਗਾਹਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ, ਇਹ ਸੇਵਾ ਉਦਾਸੀ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਚਡ਼੍ਹਾਵਾ ਵਧ ਗਿਆ ਤਾਂ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਕੁਰੱਪਸ਼ਨ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਚੰਚਲ ਸਿੰਘ, ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ, ਨੇ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਬਾਬਾ ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਤੇ ਫੇਰ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਮਹੰਤਾਂ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆ ਗਈ ਜੋ AIB@ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਸੰਭਾਲਿਆ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਨਾਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਰਿਹਾ। ਕੀਰਤਪੁਰ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸੋਢੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਵਿਚ ਠੀਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਸਲਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮਹੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ
ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ (ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), ਲੰਗਰ, ਸਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ-ਗੁਰਮੁਖੀ, ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਤੇ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਪਡ਼ਾੳ੍ਹਣ ਵਾਸਤੇ ਸਕੂਲ। ਕੁਝ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਚਾਰੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਗੁਰਦਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਨਗਾਰਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਨਾਸਿਬ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਜਾਇਆ ਵੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਗੈਰਾ ਵੀ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਖ ਜਗਹ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਾਬਿਆ ਬੈਠੇ ਜਾਂ ਖਡ਼੍ਹੇ ਸਿੱਖ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਚੌਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਦਾ ਅਦਬ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਚੌਰ ਮੱਖੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਹਵਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ)। ¢ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਘਿਉ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲਣਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ ਘੰਟੀਆਂ ਵਜਾਉਣਾ, ਤਾਡ਼ੀਆਂ ਮਾਰਨਾ, ਸਿੱਖੀ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘਡ਼ਾ ਜਾਂ ਕੁੱਜਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਾਂਡਾ ਰੱਖ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਡ਼ੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿ (ਪਵਿੱਤਰ) ਜਲ ਜਾਂ ਅਖੌਤੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਬੇ-ਸਮਝੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਜਿੰਨਾ ਸਾਫ਼, ਪਰ ਸਾਦਾ, ਹੋ ਸਕੇ ਬੇਹਤਰ ਹੈ। ਵਾਧੂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਚਮਕ-ਦਮਕ, ਤਡ਼ਕ-ਭਡ਼ਕ, ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਵਗੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ, ਪਾਠ, ਕਥਾ ਸੁਣਨ ’ਚ ਰੋਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਵਿਚ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਾਉਣਾ, ਇਬਾਰਤਾਂ ਜਾਂ ਜੈਕਾਰੇ/ ਨਾਅਰੇ ਲਿਖਣੇ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਇਸ ਮਕਸਦ ਵਾਸਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਲੰਗਰ-ਹਾਲ, ਦਫ਼ਤਰ, ਕੌਰੀਡੋਰ ਤੇ ਲਾੱਬੀ ਵਰਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਨਕਲੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਬਿਠਾ ਕੇ ਜਾਂ ਖ਼ਿਆਲੀ ਉਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਹਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਵਿਚ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਾਸੋ-ਹੀਣੀ ਸੂਰਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਗ੍ਹਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਨਕਲੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗਹ ’ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੁਝ ਤਵਾਰਖ਼ੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਮਿਸਲਾਂ ਵੇਲੇ ਬਣੇ ਸਨ, ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਤਵਾਰੀਖ਼ੀਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸਮੇਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਹੀ ਅਸਥਾਨ ਸਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਬਣਾਏ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਧਿਆਨ ਸਿੰਹ, ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਹ ਤੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਹ ਡੋਗਰਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ (ਮਿਸਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਚੰਦ, ਭਿਵਾਨੀ ਦਾਸ, ਰਾਮ ਸਿੰਹ, ਸੁਖ ਰਾਜ, ਗੰਗਾ ਰਾਮ, ਬੇਲੀ ਰਾਮ, ਰੂਪ ਲਾਲ, ਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ, ਅਯੁਧਿਆ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਦੀਨਾ ਨਾਥ, ਮਿਸਰ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ, ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਵਗ਼ੈਰਾ) ਹਾਕਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲੇ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਅਯਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਆਪਣੇ ਹੇਠ ਲੈਣ ਲਈ ਪੰਜ ਸਾਲ (AIB@ ਤੋਂ AIBE ਤਕ) ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸੈਂਕਡ਼ੇ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਵੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਪੰਥਕ ਤਰੀਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। AIB@ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮਹੰਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੱਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਚਡ਼੍ਹਾਵੇ ਦਾ I@% ਹਿੱਸਾ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਤੇ ਐਂਟੀ-ਸਿੱਖ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਾਸਤੇ ਖ਼ਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
() -Sat 25 Oct 2014 12:26:27 +000024273
×°ð±Øð ÜÅ ×°ðç°òÅðÅ-×°ðÇò§çð ÇÃ§Ø Õ¯ÔñÆ
() -Fri 24 Oct 2014 23:09:25 +000024272
ÜÅ×Æ îÅé°µÖåÅ(ëðËÕë¯ðà)-ÁµÜ ÁÅî ÇÃµÖ Ã§×åÅ çÆ ÃîÞ å½ ìÅÔð ÔË ÇÕ ÁÃÆ ×°ðç°òÅð¶ ÜÅç¶ ÔÅ,ÜÅ ×°ð±Øð ÜÅç¶ ÔÅ.Ô°ä ëðÕ ÕÆ ÔË.ç°òÅðÅ çðòÅܶ ÜÅ ðÃå¶ é±§ ÕÇÔ§ç¶ Ôé ÇÜÔóÅ ×°ð± åµÕ ñË ÜÅò¶.Øð À°Ô Ô°§çÅ ÔË.ÇÜæ¶ ñ¯ÕÅ çÆ ÇðÔÅÇÂô Ô°§çÆ ÔË.ê°ðÅåé Ãî¶ÁÅ ÇòµÚ ×°ðç°òÅð¶ÁŠ鱧 èðîÃÅñ òÆ ÇÕÔÅ ÜÅçÅ ÃÆ.íÅò èðî çÆ ÇõÇÖÁÅ çÅ Õ¶çð.×°ðç°òÅð¶ÁÅ ÇòµÚ ÇÃðë ×°ðìÅäÆ Ã§æ¶ÁÅ,èðî êzÚÅð,öòŠçíÅñ Áå¶ Ãðìµå ç¶ íñ¶ çÆ ×µñ Ô°§çÆ ÃÆ.Ãîź ìçÇñÁÅ,ÜÅ ÇÃµÖ Ã¯Ú ìçñ ×ÂÆ.ÁÃÆ ×°ðç°òÅð¶ÁŠ鱧 ×°ð±Øð ÇòµÚ åìçÆñ Õð ÇñÁÅ.íÅò ÇÜÔó¶ ×°ðç°òÅð¶ ÁÅî ÇÃµÖ Ã§×åÅ ç¶ çðôéÅ Áå¶ ç±ð ç°ðÅⶠçÆÁŠç×åÅ ç¶ ðËä ÇìÃÅð¶ Ãé.À°ÔéŠ鱧 ÁÅêä¶ ÃÇÔï¯×ÆÁÅ ç¶ ÇàÕÅä¶ ìäÅ ÇñÁÅ. ÁµÜ îË ÕÇÔ ÃÕçÅ Ôź ÇÕ îË鱧 ÇÃµÖ Ô¯ä å¶ îÅä ÔË,ÇÃðë À°Ã ÇõÖÆ ÕçðÅ ÕÆîåÅ ÕðÇÕ.ܯ îé°µÖåÅ çÆ Ã¶òÅ ÁµÜ ÇÃµÖ ÕôîÆð ç¶ Ôó· êÆóåÅ ñÂÆ Õð ðÔ¶ Ôé.ÁµÜ ܯ îµçç Ôµó· êÆóåÅ ñÂÆ ÜÅ ðÔÆ ÔË.À°Ã ÇòµÚ¯ ìÔ° Ç×äåÆ î°ÃñîÅéÅ çÆ ÔË.ÇÃµÖ èðî ÇÃðë ÇõÖŠ鱧 ÔÆ éÔÆ Ãׯ îé°µÖåŠ鱧 À°êç¶ô Çç§çÅ ÔË.êð îË鱧 Áëïà ԰§çÅ ÔË,Üç¯ ×°ðç°òÅð¶ÁÅ ÇòµÚ,èðîôÅñÅ ÇòµÚ,ðµì ç¶ ÔÆ ìÕô¶ å§çð°Ãå ÃðÆðÅ òÅñ¶ ÁÅêä¶ ÁÅê 鱧 ðµì ÃîÞä ñµ× êËç¶ Ôé.×°ð±ç°òÅð 鱧 ÁÅêäÆ Ü×Æð Ãîä ÇÕ À°æ¶ ÁÅêä¶ ×°§â¶ êÅñç¶ Ôé.×°ð± çÆ ÔܱðÆ ÇòµÚ Þ±á ì¯ñç¶ Ôé.ÁÅêäÆÁÅ îéîÅéÆÁÅ Õðç¶ Ôé.ïÅç ðµÖ¶ú ×°ð± ÇêÁÅð¶ú å°ÔÅ鱧 ÇÂµÕ Ççé ×°ð± çÆÁÅ ÇëàÕÅðÅ êËä×ÆÁÅ.ÁµÜ ïÚä çÆ ñ¯ó ÔË.ܯ ÁµÜ ×°ðç°òÅð¶ÁÅ ÇòµÚ Ô¯ ÇðÔÅ ÔË.ÕÆ ÃÅ鱧 ×°ðç°òÅð¶ÁÅ çÆ ñ¯ó ÔË.éÔÆ ÃÅ鱧 ×°ðç°òÅð¶ÁÅ ÇòµÚ òÅêð ðÔ¶ ×°§âÅ×ðç ÇéÜÅî çÆ ñ¯ó éÔÆ êð ×°ðç°òÅð¶ÁÅ çÆ ñ¯ó ÔË.ÁµÜ èðî ç¶ ðÅÖ¶ ÁîzåèÅðÆ ÇõÖÅ çÅ ÇÕðçÅð,×Ëð ÁîzåèÅðÆÁÅ å½ ì¶Ôµç îÅóÅ ÔË.ÃµÚ ÕÔÅ ÁµÜ ×°ðç°òÅð¶ ×°§â¶ î°ÁÅñÆ ôðÅìÆ ÕìÅìÆ Áå¶ Ôð Õ°µåÅ éôÅ Õðé òÅñ¶ÁÅ ç¶ Áµâ¶ ìä Ú°µÕ¶ Ôé.Õźô ܶ ìÅçñ Çòç¶ôÅ ÇòµÚ Ô°§çÅ åÅ ÃÅⶠװð±ØðÅ çÆ ÔÅñå À°Ã ê§æ ×çÅð é¶ ÇÂåéÆ ì°ðÆ éÔÆ ÕðéÆ ÃÆ.ÇÜåéÆ ÁµÜ ê§æ çÅ Ô¯ÕÅ ç¶ä òÅñ¶ÁÅ é¶ ÕÆåÆ Ô¯ÂÆ ÔË
() -Fri 24 Oct 2014 23:08:11 +000024271
() -Fri 24 Oct 2014 14:34:00 +000024270
() -Fri 24 Oct 2014 14:17:04 +000024269
() -Fri 24 Oct 2014 13:17:26 +000024268
() -Fri 24 Oct 2014 12:53:25 +000024267
() -Fri 24 Oct 2014 10:54:43 +000024266
() -Fri 24 Oct 2014 10:54:33 +000024265
ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਧੁੱਖਦੀ ਰਹੀ
() -Fri 24 Oct 2014 05:52:08 +000024264
ਜਲੰਧਰ/ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ— ਦੀਵਾਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਪਰ ਜਲੰਧਰ ਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵਾਪਰੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਕਾਰਨ ਦੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦੀਵਾਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਲੈ ਕੇ ਆਈ। ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿਚ ਜਲੰਧਰ ਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਧੁੱਖਦੇ ਰਹੇ। ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਦੇ ਰਾਮਾ ਮੰਡੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਵੀਰਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਹੜਕੰਪ ਮਚ ਗਿਆ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਗੱਡੀਆਂ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਅੱਗ ਤੇ ਕਾਬੂ ਤਾਂ ਪਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਸੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਹ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ-ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਮਾਰਗ ਤੇ ਰਾਮਾਮੰਡੀ ਫਲਾਈਓਵਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚ ਵਾਪਰਿਆ। ਅੱਗ ਇਕ ਕਪੜੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਫੈਲੀ ਤੇ ਨਾਲ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਕੋਈ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਪੁਲਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੱਗ ਸ਼ਾਰਟ ਸਰਕਟ ਕਾਰਨ ਫੈਲੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੁਝਾਈ ਜਾ ਸਕੀ। ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਚੁਹੀ ਚੌਂਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਸਚਵੇਦਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਸ ਅੱਗ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੀਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਵੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸਮੇਤ ਮੋਗਾ, ਫਰੀਦਕੋਟ ਤੋਂ ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਗੱਡੀਆਂ ਪਹੁੰਚੀਆਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਗ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਿਆ ਪਰ ਅੱਗ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਧੁੱਖਦੀ ਰਹੀ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਭੀੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਆਈ। ਸਚਦੇਵਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਪਏ ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਸੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ।
ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਵਧਦੇ ਸਿਆਸੀ ਕੱਦ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਲੱਗਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ
(ਬਠਿੰਡਾ) -Fri 24 Oct 2014 05:51:48 +000024263
ਬਠਿੰਡਾ-ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਹੁਣ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਹੁਣ ਹਵਾ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਪਲੋਸਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਪਈ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਧੇ ਸਿਆਸੀ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਚੁਣਨਾ ਵੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਨੇ ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਦੀ ਹਰ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀ ’ਚੋਂ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰ ਕਿਹੜੀ ਕਿਹੜੀ ਸਿਆਸੀ ਧਿਰ ਦੇ ਸਨ। ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸੂਚਨਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚਲੇ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ ਹਰ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦਾ ਹੱਕ ਜਤਾ ਰਹੀ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ (ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ) ਸਿਕੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਹੁਣ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ’ਚੋਂ ਸੂਚਨਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਹੈੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਕਈ ਦਫ਼ਾ ਘੱਟ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦਾ ਰੌਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਾਊਂ ਸੂਚਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਅਗਲੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲਏ ਜਾਣੇ ਹਨ।ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਠ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨੀ ਭਾਜਪਾ ਕੋਲ ਸੀ। ਬਠਿੰਡਾ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਭਰਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਇਸ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾਇਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ AE@ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਮਗਰੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਬੁਲੰਦ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ’ਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਹੁਣ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਭਾਜਪਾ ਯੁਵਾ ਮੋਰਚਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੋਹਿਤ ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਹੁਣ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਖਿੜ੍ਹੇ ਮੱਥੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ : ਜਗੀਰ ਕੌਰ
(ਜਲੰਧਰ) -Fri 24 Oct 2014 05:51:08 +000024262
ਜਲੰਧਰ-ਹਰਿਆਣਾ ਚ ਭਾਜਪਾ ਕੋਲੋਂ ਮਾਤ ਖਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਤੇਵਰ ਨਰਮ ਨਹੀਂ ਪਏ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਨਵਜੋਤ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਤੇਵਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਪ੍ਰਤੀ ਨਰਮ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਗੱਠਜੋੜ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਆਗੂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕਿਸੇ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਧਾਰਨ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਾਲੀਆ ਨੇ ਇਹੋ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕਿਸੇ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲੀਆ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਿਫ ਹਨ ਪਰ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹੌਸਲੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਾਲੇ ਭਾਜਪਾਈ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪੰਗਾ ਲੈਣ ਦੇ ਮੂਡ ਚ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਗਰਮ ਤੇਵਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾੜ ਦਾ ਮਾਮਲੇ ਤੇ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਹਾਲੇ ਕੋਈ ਲੋੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣਗੇ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਉੱਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਦੇ ਐੱਮ. ਐੱਲ. ਏ. ਵਧੇਰੇ ਹੋਣਗੇ, ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਉੱਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣਗੇ। ਭਾਜਪਾ ਆਗੂ ਰਾਕੇਸ਼ ਰਾਠੌਰ ਅਤੇ ਕੇ. ਡੀ. ਭੰਡਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦਕਿ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਾਲੀਆ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੈੱਟਅਪ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਾਂਗਰਸੀਆਂ ਨੇ ਧਰਨੇ ਦੌਰਾਨ ਡੀ.ਸੀ. ਦੀ ਕਾਰ ਘੇਰੀ
(ਤਰਨਤਾਰਨ) -Fri 24 Oct 2014 05:50:31 +000024261
ਤਰਨ ਤਾਰਨ-ਇਥੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਫਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਸਾਨੀ ਮੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਧਰਨਾ ਦੇ ਰਹੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਦਫਤਰ ਆ ਰਹੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਕਾਰ ਘੇਰ ਕੇ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਧਰਨੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜ਼ੀਰਾ ਨੇ ਧਰਨੇ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਚੋਲਾ ਪਾ ਕੇ ਰੋਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਲੰਧਰ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਗਏ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਕਾਰ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਵਰਕਰ ਕਾਰ ਅੱਗੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਲੈਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਾਰ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਜੀਰਾ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰ੍ਹੇਆਮ ਲੁੱਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਝੋਨਾ, ਬਾਸਮਤੀ ਤੇ ਨਰਮਾ ਆਦਿ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਭਾਅ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਝੂਠੇ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੱਕ ਮੰਗਦੇ ਲੋਕਾਂ ‘ਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇ ਜੀਰਾ (ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਪੁਲੀਸ ਵੱਲੋਂ ਧਰਨਾਕਾਰੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਕੇਸ ਵਾਪਸ ਨਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਅੰਦੋਲਨ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਗੇ। ਧਰਨਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਮਣਕੇ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੰਡੀਵਿੰਡ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਿਉਲ, ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੈੱਲ (ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ) ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਕਰੀ, ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਓਬੋਕੇ ਅਤੇ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਾ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਅਗਵਾ ਬੱਚਾ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸਹੀ-ਸਲਾਮਤ ਬਰਾਮਦ-ਤਿੰਨ ਅਗਵਾਕਾਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ
(ਜਲੰਧਰ) -Fri 24 Oct 2014 05:49:49 +000024260
ਜਲੰਧਰ--ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਅਗਵਾ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨਰੇਟ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਰਾਮਦ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੁਲਿਸ ਲਾਈਨ ਵਿਖੇ ਇਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜਲੰਧਰ ਸ੍ਰੀ ਯੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੇਅਰ ਨੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਡੀ. ਸੀ. ਪੀ ਸ੍ਰੀ ਨਵੀਨ ਸਿੰਗਲਾ, ਏ. ਡੀ. ਸੀ. ਪੀ ਸ੍ਰੀ ਐਚ ਐਸ ਮੰਡੇਰ, ਏ. ਸੀ. ਪੀ ਸ੍ਰੀ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ, ਸ੍ਰੀ ਸਮੀਰ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਆਰ. ਪੀ. ਐਸ ਸੰਧੂ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸ੍ਰੀ ਹੇਅਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੁਹੱਲਾ ਲਤੀਫ਼ਪੁਰਾ, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਡੀਲਰ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ G ਸਾਲ ਦਾ ਲੜਕਾ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ AB ਅਕਤੂਬਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਖੇਡਦਿਆਂ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਿਊਰੀਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਵਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਕੋਰੀਅਰ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਈਮੇਲ ਆਈ. ਡੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਉਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਆਈ. ਡੀ ਰਾਹੀਂ ਜਦੋਂ ਅਗਵਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ AE ਲੱਖ ਦੀ ਫਿਰੌਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਈਮੇਲ ਅਤੇ ਫੋਨ ਜ਼ਰੀਏ ਅਗਵਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਗੱਲ ਲੀਕ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਬੱਚਾ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੇ ਏ. ਸੀ. ਪੀ ਸ੍ਰੀ ਤੇਜਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਡੀ. ਸੀ. ਪੀ ਸ੍ਰੀ ਨਵੀਨ ਸਿੰਗਲਾ ਖੁਦ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਥੋਂ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਕੇ ਜ਼ੀਰੋ ਡਾਊਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਵਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਬੱਚੇ ਤੋਂ A@ ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੇਸ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਥੋੜ੍ਹਾਂ ਸ਼ਸ਼ੋਪੰਜ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦਿਆਂ ਉਹ ਭੱਜਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰੰਤੂ ਬੱਚਾ ਸਹੀ-ਸਲਾਮਤ ਬਰਾਮਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਹੇਅਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਅਗਵਾ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਘੜਨ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨੋਂ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਮੋਦ ਗੁਪਤਾ, ਸੰਜੀਵ ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਪ੍ਰਮੋਦ ਗੁਪਤਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਿੰਦਰ ਗੁਪਤਾ ਵਾਸੀ ਈਸ਼ਰਪੁਰੀ ਕਾਲੋਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਜਲਦੀ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਘੜੀ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਜੀਵ (ਦੋਵੇਂ ਵਾਸੀ ਬਸਤੀ ਦਾਨਿਸ਼ਮੰਦਾਂ) ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਇਹ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝਾਂਸੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਤੇ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੋਬਾਈਲ ਤੇ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡਣ ਲਾ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੰਤਪੁਰਨੀ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿਥੇ ਉਹ ਦੋ ਦਿਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਿਆਂ ਕੇਸ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਲੈ ਗਏ।
() -Fri 24 Oct 2014 05:48:53 +000024259
() -Fri 24 Oct 2014 05:48:53 +000024258
() -Thu 23 Oct 2014 23:26:13 +000024257











ਪੱਤਰਕਾਰ: ਕੁਲਦੀਪ ਚੰਦ ਨੰਗਲ (ਰੂਪ ਨਗਰ)

ਪੱਤਰਕਾਰ: ਅਮ੍ਰਿਤ ਪਾਲ ਮਾਨ (ਚਮਕੀਲਾ) ਪਤਰਕਾਰ ਆਸਟਰੀਆ

ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ